Nieuwsgierigheid is een onruststoker

IMG_8723
Uit ‘Sterker dan ooit’, het nieuwe boek van Brene Brown.

Nieuwsgierig

Nieuwsgierigheid is voor mij de onbevangen houding om iets te willen weten, leren, onderzoeken of achterhalen. Een belangrijk onderdeel daarvan is  de onbevangenheid, die mis ik juist in het onderwijs compleet. Onbevangen ben je als je ergens vrij in stapt, niet wetend wat je precies te wachten staat, maar wel genoeg lef hebt om er in te stappen en het te uit te proberen of onderzoeken. Zonder een duidelijk gericht eindresultaat, met het vertrouwen dat het proces van zoeken en (misschien ook wel) iets vinden waardevol voor je is en je dus iets leert wat je daarvoor niet wist, kon of kende.

Ik geloof sterk dat elk mens van nature nieuwsgierig is, anders kun je namelijk niet ontwikkelen en leren. Kinderen leren (zichzelf) lopen, fietsen, lezen en schrijven, allemaal vaardigheden die ze eerst niet konden en toen de nieuwsgierigheid groot genoeg was (in de ideale situatie) op onderzoek uit gingen om te ontdekken of ze meer talenten hadden. Nieuwsgierig zijn is dus niet iets wat je mensen kunt aanleren, want het zit er al, het enige wat je kunt doen is het aan wakkeren en vooral het er onbegrensd laten zijn. Als nieuwsgierigheid niet begrenst wordt, groeit het vanzelf, eigenlijk net als alles in de natuur. ;)

Kritisch

Met een kritische houding bedoel ik het durven kijken naar, zien wat er werkelijk is (zonder filter van ego, groepsdruk of een roze bril) en daar naar leven, je daarover durven uitspreken en ervoor gaan staan. Durven kijken naar wat er echt gebeurt, maar zeker ook durven kijken hoe jij je daarbij voelt.  Eerlijk en helder, door verschillende lagen heen, waarachtig en zuiver. Zonder oordeel, zonder eigen mening, zonder belang of ego, gewoon zien wat er is.

Kritiek wordt in onze samenleving beleeft als een hard woord, vanuit het hoofd, met meningen en keiharde feiten en cynische opmerkingen, om de ander onderuit te halen of op zijn nummer te zetten. Dat een kritische houding een negatieve bijsmaak heeft, komt vooral omdat we in een maatschappij leven waarin ‘dingen er niet mogen zijn’. Meestal is dat niet eens de grote boze buitenwereld die je dat verteld, maar ben jij diegene die jezelf verteld dat het niet klopt, niet waar is, dat jij niet in de positie bent om daar iets van te vinden, laat staan dat je, je (afwijkende) gevoel mag uiten naar…je baas, je vriendin, je ouders, je collega’s. Terwijl als datgene wat jij voelt en vind er wel mag zijn, geaccepteerd wordt en niet direct persoonlijk wordt gemaakt, dan is een kritische houding iets zijn waar je van kan leren, waar je juist door kan groeien en je ontwikkelen.

Een kritische houding, het uiten en naleven daarvan is voor mij een levenshouding die je zo zacht en hard kun maken als je zelf wilt. Als je kunt benoemen wat jij ziet, op een eerlijke, zuivere manier dan is dat niet hard, hoewel het soms pijnlijk kan zijn. Dit komt dan niet omdat je iets zegt wat niet waar is, maar omdat je iets zegt wat de moeilijk of niet leuk is om te horen of weten. De consequenties van een kritische levenshouding zijn dan ook aanzienlijk, daarom kiezen veel mensen ervoor om er niet voor te kiezen. Ook in onderwijs.

Analytisch

Als je dan een kritisch houding hebt gevonden, en durft te kijken en te voelen, dan is het nog zaak om ook te achterhalen wat je ziet of voelt. Daar komt het analytisch vermogen om de hoek kijken. Het begrijpen wat je meemaakt, ziet gebeuren, wat dat ene gevoel je wil vertellen of verschillende opties kunnen bedenken om een probleem op te lossen. Het heeft allemaal te maken met het vermogen, de vaardigheid om te analyseren, om uit te pluizen en te doorgronden. De wil en het vermogen om iets te doorgronden, echt het naadje van de kous te willen weten en geen genoegen te nemen met een half antwoord of een ‘volgens mij is dit het wel zo’n beetje’ is de essentie van analyse.

Om te analyseren zul je dus, net als bij een kritische houding, moed moeten tonen. Een kluitje in het riet is niet voldoende, je wilt gewoon echt weten wat er speelt, wat er gaande is of hoe iets is ontstaan. Creatief zijn, van de gebaande (doodlopende) paden af, iets anders bedenken dan de standaard oplossing en ook goed voelen wat wel en niet waarachtig is, zijn belangrijke zaken bij het analyseren van bijvoorbeeld je eigen gedrag. Wat als ik dit eens anders aanpak? Hoe zou ik het dan kunnen aanpakken en welke van die opties voelt voor mij het meest logisch en goed?

Als je analytisch vermogen ontwikkeld kijk je met een andere blik naar de wereld, je kunt met andere ogen naar andere lagen kijk waardoor je meer diepte ziet van zaken, daardoor vergroot je bewustzijn. Je kijkt makkelijker door zaken heen en ziet sneller wat er werkelijk speelt. Het geeft ook zelfvertrouwen en kracht dat je kunt benoemen waarom zaken (voor jou) zo zijn, je weet immers waar je het over hebt, want dat heb je aan een duchtige analyse onderworpen. In combinatie met een kritische houding ben je niet meer omver te blazen: je durft je uit te spreken en je weet waar je het over hebt.

De combinatie van deze drie begrippen is iets wat ik ieder mens gun. Dat je, je vrij voelt om te vragen en onderzoeken en het kunt zeggen als je iets niet begrijpt. Dat je als mens, als student, als professional of als moeder je durft uit te spreken en daar ook nog de juiste woorden voor weet te vinden. Niet  om een ander klein te maken, maar juist om bij te dragen aan een situatie die nog fijner, beter, liefdevoller of opener is dan die eerder was. Dat je zelf echt begrijpt waar je het over hebt, dat je snapt wat er gebeurt en daar in misschien zelfs andere mensen in mee kan nemen om het ook te begrijpen. Niet om hun mening te veranderen, maar om hen te laten zien wat jij ziet, om bewustzijn te vergroten, zodat ze daar van kunnen leren…als ze nieuwsgierig genoeg zijn.

——

Nieuw leven voor P.S.

curious_einsteinIn 2007 begon ik als zelfstandig ondernemer met het uitvoeren en begeleiden van onderzoekstrajecten. Interviews afnemen, enquêtes maken, data analyseren en later toen ik meer ervaring en kennis had ging ik statistiek en onderzoeksvaardigheid lessen geven op verschillende HBO-opleidingen. Ik begeleiden studenten, ik werkte samen met diverse partijen aan grote onderzoektrajecten. Onderzoek was mijn passie.

Verder lezen Nieuw leven voor P.S.

Een bekentenis

Aan het einde van dit enorm bewogen jaar kijk ik terug en voel ik dat ik deze blog, die ik in de lente van dit jaar schreef, heel graag wil delen. Om af te sluiten wat geweest is, om de nare gevoelens los te laten en een plek te geven. Om te laten weten dat als je je licht laat schijnen, je vanzelfsprekend de donkere plekken van anderen belicht. Dat geeft beweging…is soms moeilijk, maar maakt ook sterk. Ik heb leren zien wie ik kan vertrouwen en wie voor angst kiest. Alleen maar door zelf uit te dragen waar ik in geloof. 

Lente 2014

Verliefd
Ik was ongelofelijk verliefd en leefde daardoor met mijn hart en hoofd in een andere wereld. Wat ik voor Robbert voelde op het moment dat ik hem ontmoette, heb ik nog nooit gevoeld. Een gevoel van thuiskomen, van helemaal mogen zijn zoals ik ben, geen voorwaarden, mitsen of maren, enkel het gevoel: ik ben goed zoals ik ben. Ik hoefde niet net wat slanker, mijn haar hoefde niet net wat korter of langer, mijn werk hoefde niet interessanter, mijn gedrag hoefde niet normaler, ingetogener, uitbundiger. Ik was en ben nog steeds uitstekend.

Dit gevoel van genoeg zijn maakte veel in mij los. Het maakte dat ik het liefst samen met Robbert wilde zijn, en ook dat ik in mogelijkheden ging denken. Over werk, over het leven, over de problemen in de wereld. Als ik hier op een andere manier naar ging kijken, kreeg ik het gevoel dat ik daar iets mee kon. Dat ik verantwoordelijkheid kon dragen om mijn eigen omgeving positief te veranderen…om hem mooier te maken. Nu weet ik dat dat ook wel ‘bewust zijn’ wordt genoemd.

Ik kwam er al snel achter dat de mensen in mijn omgeving minder in mogelijkheden dachten dan ik, ofwel minder bewust waren van hun eigen leven en keuzes. Ze brandden Robbert af, ze zeiden dat als hij echt zonder geld wilde leven, dat maar ergens anders moest doen, of dat hij helemaal niet zonder geld leefde, want hij leeft van iemand anders zijn geld. Of dat als hun dochter met ‘zo iemand’ thuis zou komen, zij ook niet zouden staan te springen.

Genegeerd
Wat deed dat zeer, ik voel de pijn nu weer door mijn borst schieten, tranen lopen over mijn wangen. Wat doet dat ongelofelijk veel pijn als diegene waar je voor gekozen hebt, waar je van weet dat het je zielsmaatje is, zo wordt afgebrand, met de nek wordt aangekeken, verketterd en het allerergste genegeerd. En dat soms allemaal tegelijkertijd. Het doet pijn: niet alleen omdat hij niet gezien werd voor wie hij is. Maar ook omdat je weet dat je dus samen een lange weg te gaan hebt naar respect. Er is nooit twijfel geweest om dan maar niet voor hem te kiezen, wat de consequenties ook waren.

In het begin van onze relatie had ik de behoefte om Robbert te verdedigen. Ik wilde dat mensen begrepen dat hij niet zozeer zonder geld wilde leven, als wel dat hij zijn hart aan het volgen was en vanuit vertrouwen en overvloed leefde. Al snel kwam ik erachter dat de mensen die hem niet accepteerde en alleen naar zijn handelen keken, met mijn woorden niets konden. Een heel ander perspectief maakte dat ik niet uitgelegd kreeg welke diepere laag er bij Robbert aan ten grondslag lag. Wat hij aan het doen was ging niet over bewijzen, het ging over ontdekken. Maar ja, als je zelf niet openstaat voor ontdekken en verwonderen, kun je dat een ander blijkbaar moeilijk gunnen. Als je zelf alleen maar angst en (schijn)zekerheid kent, dan is het aannemen van een ander perspectief onmogelijk.

Veroordeeld
Ik werd ook veroordeeld, zo voelde dat voor mij. Het waren ook vooral de mensen rondom mij die Robbert niet konden en kunnen zien voor wie hij is. Er werden geen vragen gesteld, bijna niemand leek nieuwsgierig naar mijn grote liefde. Terwijl mijn leven ongelofelijk verrijkt werd vanaf het moment dat ik met Robbert was. Hij zette me aan het voelen, ervaren, filosoferen, dit alles in een hogere versnelling dan ik ooit alleen had gekund. Toch mocht het er niet zijn…onze visie en ons perspectief werden niet geaccep­teerd, dit is echter wie wij zijn. Langzaamaan maakte het gevoel dat wij er niet mochten zijn zich van mij meester.

En als ik zo krachtig was om door de barricades en muren heen toch zelf vragen te stellen of enthousiast te vertellen, kreeg ik een oordeel terug, niet een gevoel. Dat het niet kan wat hij wil, dat hij onrealistisch is, dat het belachelijk is. Nooit zei iemand: het geeft mij een onzeker gevoel, wat nou als jullie perspectief ook waar is, wat zegt dat dan over mijn wereldbeeld?

Ik heb vele malen het gevoel gehad dat mensen dachten: ‘Petra is gek geworden of ze heeft in ieder geval een relatie met een profiteur, met een klaploper, met iemand die waanbeelden heeft, een luchtfietser’. Opvallend was dat de mensen die dat denken, het ook denken te kunnen verbergen. Dat ik toch niet weet wat ze denken, hoe ze ons zien. Het tegenovergestelde is waar, ik voelde aan elke vezel in mijn lijf hoe mensen ten opzichte van ons stonden, daar zijn echt geen woorden voor nodig. Wat stralen mensen veel uit, lichaamstaal is glashelder als het gaat om accepteren, respecteren en verbinden van en met elkaar.

Alles heb ik gevoeld, alles heb ik ook tot me genomen. Zoveel pijn, steken in mijn hart en in mijn rug, een verlamd lichaam, rusteloosheid, alle energie voelen wegstromen. Wat doet het zeer om in mijn lichaam te voelen dat ik niet mag zijn wie ik ben, niet mag denken wat ik denk en niet mag voelen wat ik ten diepste voel. Want langzaamaan ging het niet meer om Robbert, maar ging het vooral om mij.

Mag ik zijn wie ik ben?
De pijn wordt eigenlijk niet veroorzaakt door het niet mogen zijn wie je bent, als je dat kunt accepteren (zoals de meeste mensen kunnen en doen in onze samenleving) is er weinig aan de hand. Als ik me gewoon had kunnen aanpassen, inpassen in de patronen zoals ik eerder deed, was ik geen ‘probleem’ geweest. De pijn wordt veroorzaakt door het blijven staan, kaarsrecht, rechtop, met mijn hoofd boven het maaiveld, als een hoge boom vol in de wind, de wind waar ik in geloof. Doordat ik steeds weer die arena in stapte om wel te laten zien wie ik ben, steeds weer dat licht liet schijnen op de angsten van de ander was ik een makkelijke prooi voor frustratie en ego. En dat elke keer bleek dat het publiek in de arena wegkeek, of zich plaatsvervangend schaamde voor mijn zijn of mij met rotte tomaten bekogelde. Als ik uit die arena was gebleven, was er helemaal niets aan de hand geweest…had ik geen pijn gekend, had ik geen rotte tomaat hoeven te ontwijken. En had ik nooit geleerd hoe ongelooflijk veel kracht ik bezit, hoe onwaarschijnlijk sterk het is om steeds weer die arena in te stappen, terwijl ik weet dat er nog steeds hetzelfde publiek zit. Ik mag zijn wie ik ben!

Bekentenis
Dit is dus ook geen schuldrelaas aan het deel van mijn publiek dat Robbert en mij niet kan accepteren, die mij niet kan zien. Want zij kunnen het niet, zij kennen vooral angst, geen liefde, daar kan in mijn visie nooit schuld in zitten. Wat is dit verhaal dan wel? Een bekentenis denk ik, wederom midden in die arena. Een bekentenis over pijn, over mij afgewezen voelen als mens. Omdat ik voor de verkeerde man koos, die niet juister had kunnen zijn. Omdat ik de verkeerde dingen schreef, die niet meer inspirerend hadden kunnen zijn. Omdat ik de verkeerde keuzes maakte, die niet mooier hadden kunnen uitpakken. Omdat ik steeds weer voor kwetsbaar koos, waarin ik niet krachtiger had kunnen zijn.

Verantwoordelijkheid
Dit verhaal gaat ook over verantwoordelijkheid nemen, en dat is iets anders dan schuld aannemen. Ik bedoel verantwoordelijkheid nemen voor je handelen, voor je daden, voor je woorden. Wat is het helend als mensen kunnen terugkomen op datgene wat zij een tijd geleden oprecht meende, maar nu niet meer. Wat brengt het veel lucht als iemand die een rotte tomaat heeft gegooid, daar verantwoordelijkheid voor neemt. Geen excuses, geen schuld, geen schaamte, enkel verantwoordelijkheid. Geen uitleg, geen verdediging, geen klein maken van, enkel aanhoren en aannemen van mijn gevoel ten opzichte van zijn of haar daad. Ik mag zijn wie ik ben!

Luister, ontdek, verbind

Deze blog schreef ik als column voor een onderwijsblad, echter werd het niet geplaatst. Ik vind het een waardevolle oproep voor verbinding, dus plaats ik het nu als blog op mijn site.

====

Vorige week had ik een afspraak staan om kinderen uit groep 7 te interviewen. De ouders hadden toestemming gegeven, de directeur was het er mee eens, de leerkracht had acht kinderen geselecteerd om mee te werken aan het gesprek, alles was geregeld. Toch lees je in deze blog niet de inhoud van de interviews terug, er staat geen enkele mening van een kind in, de stem van de leerling wordt niet tentoongesteld.

Frankrijk 2006 113Ik heb me jarenlang als zelfstandig jongerenonderzoeker ingezet om de stem van de leerling serieus te laten klinken in het onderwijs. Praten met kinderen, niet over hen, dat was mijn belangrijkste drijfveer. De meningen van kinderen en jongeren over onderwijs, hun gedachtes en gevoelens optekenen en laten zien aan de school, de ouders of de rest van de wereld. De stem van de leerling moest centraal komen te staan bij alles wat in onderwijs gebeurt!

Vele gesprekken, soms individueel, soms in groepjes of groepen voerde ik met kinderen en jongeren. Ze deden altijd hun best om een mening te formuleren, om serieuze zaken aan te dragen. Ze genoten er van om gehoord te worden en vanuit verbinding bevraagd te worden. En dat is precies waar hem voor mij de crux zit, waarom ik niet, zoals gepland, met kinderen in gesprek ben gegaan voor deze blog. Want ik kan wel naar ze luisteren, ik kan ze horen en ik kan me met hen verbinden. Echter kan ik nooit die verbinding op papier doorgeven aan jou, de lezer.

Het zou makkelijk zijn en zelfs comfortabel om de uitkomsten van dat interview terug te kunnen lezen. Dan hoef je zelf niet in gesprek, dan wakker ik jouw nieuwsgierigheid niet aan, maar vervul ik die direct met mijn woorden. Dan hoef je geen tijd te maken om met je eigen klas in gesprek te gaan, want dan kun je hier lezen wat kinderen vinden van onderwijs. Is dat echt wat je nodig hebt; informatie over hoe kinderen ergens over denken? Kun jij mooier onderwijs maken als jij de mening van acht kinderen uit het zuiden des lands weet?

I’ve learned that people will forget what you said, they will forget what you did, but people will never forget how you made them feel. Maya Angelou

De enige manier om goed onderwijs te maken is door zelf met kinderen in verbinding te zijn. En in verbinding zijn, dat kan alleen van mens tot mens, daar hoef en kan ik niet tussen gaan zitten met informatie.  Ik weet al hoe leuk het is om nieuwsgierig te zijn naar kinderen, hen te zien en naar ze te luisteren, om mij echt met hen te verbinden. Deze blog is dan ook een uitnodiging aan jou om dat ook te gaan ervaren. Wees nieuwsgierig, vraag, spring, zie, ontdek, verwonder, schrijf op, praat en luister, stel je open, laat los, houdt van.

Ik ben nog steeds van mening dat de stem van de leerling inderdaad veel centraler neergezet kan worden in onderwijs. Ik ben erachter gekomen dat ik als buitenstaander niet de stem van de leerling kan vertegenwoordigen. Ik had jullie in deze blog kunnen vertellen hoe leuk de kinderen uit groep 7 het vonden om met mij te praten, hoe nieuwsgierig ze naar mij waren en ik naar hen. Ik had hier de stem van de leerling centraal kunnen zetten. Maar dat doe ik niet, heel bewust. Want ik weet dat het echt horen van de stem en het echt zien van elk kind enkel kan ontstaat door in verbinding te treden. Als leerkracht die verbinding zelf durven opzoeken en ervaren, dat zijn de basisvoorwaarden voor mooi onderwijs!

Het lege vel

Mijn leven ziet er op dit moment uit als een wit, onbeschreven vel papier. Sinds wij twee maanden geleden terug kwamen van onze reis is er veel en bijna niets gebeurt. Ik ben flink ziek geweest en heb een paar dagen in het ziekenhuis gelegen. We hebben veel op en neer gereist tussen Nijmegen en Koudekerk (waar de ouders van Robbert wonen). Er is gepraat in mijn gezin over de perikelen van afgelopen jaar. Er zijn afspraken niet door gegaan, ik heb geen Gave Dingen Doen sessie gedaan die wel gepland stond. Ik heb genikst, gekleurd, gelezen, gekookt, veel gevoeld.

Verder lezen Het lege vel

Thuiskomst

Wat een reis ben ik aan het maken. Ik verwonder me elke dag over wat er op ons pad komt, waar we overheen mogen stappen, wat we achter mogen laten, welke souvenirs we al gevonden hebben en hoe snel het eindpunt in zicht komt.

Ik had natuurlijk veel te veel bagage bij die ik niet gebruik (je herkent het vast), dus die heb ik beetje bij beetje losgelaten. Onderweg kreeg ik vanalles nagedragen en aangereikt, verrassend genoeg vooral vanuit Nederland.
Verder lezen Thuiskomst

Leve het avontuur!

Had ik niet beter alleen op reis kunnen gaan? Dat was altijd veel avontuurlijker dan nu met z’n tweeën. Ik ben de afgelopen jaren een aantal keer alleen op reis geweest, dat beviel me goed. Je kunt doen wat je zelf wilt, en je moet alles wat je tegenkomt alleen (of met iemand die je net hebt ontmoet) het hoofd bieden. Dat brengt een gevoel van avontuur met zich mee. Je doet iets en weet nog niet precies hoe het afloopt. Of je komt in een situatie (een gestolen backpack bijvoorbeeld) waarbij je dan zelf moet bedenken hoe je daarmee omgaat. En als dat dan goed lukt, wat een heerlijk gevoel!

Verder lezen Leve het avontuur!

Gewoon lekker nieuwsgierig zijn

Sinds ik ontdekt heb dat nieuwsgierigheid een krachtige eigenschap is, zie ik het woord overal oppoppen. Het heeft misschien ook te maken dat ik me de laatste tijd meer ben gaan bezig houden met nieuw onderwijs. En gelukkig zijn veel mensen het met me eens dat nieuwsgierigheid, zelf ontdekken en vragen mogen stellen daarin belangrijke speerpunten zijn. Voor zowel de leerling als de docent!

Nieuwsgierigheid gaat niet over het vinden van antwoorden, het gaat over het stellen van vragen. Het gaat niet over het formuleren van een mening, het gaat het durven uitspreken van je verwondering. Het gaat niet over passen en meten in hokjes, het gaat over ontdekken van verbinding.

Verder lezen Gewoon lekker nieuwsgierig zijn

Kijk jij naar de bril of naar de spiegel van de ziel?

De ogen zijn de spiegel van de ziel” (Da Vinci). In ieders ziel zit de mooie en goede intentie om aan de wereld bij te dragen. Hoe komt het dan dat wij allemaal verschillend zijn en doen?

Omdat iedereen zijn eigen bril op heeft waar door hij naar de wereld kijkt. De bril is bepalend hoe je met situaties om gaat en er op reageert. Tijdens mijn NLP Practitioner heb ik geleerd dat je er op kunt vertrouwen dat iedereen een goede intentie met zich meedraagt, ongeacht zijn bril. Dat inzicht had ik dus al een tijdje, en elke keer doen zich situaties voor waarin ik dit inzicht in de praktijk mag brengen.

Verder lezen Kijk jij naar de bril of naar de spiegel van de ziel?

Laten we gaan voor win-win!

Hoe kun je als bibliotheek jongeren betrekken? En op welke manier bied je maatschappelijk stagiaires een kans om echt iets te leren bij een bibliotheekorganisatie? Iets dat zijzelf leuk vinden om te doen, maar wat ook aansluit bij de bibliotheek. Oftewel: hoe creëer je een win-winsituatie voor zowel jongeren als bibliotheken?

Deze vragen stonden centraal in de workshop die ik een paar weken geleden gaf vanuit Now It’s Our Time voor een netwerk van bibliotheken in Zuid-Holland. Dat dit vragen van betekenis waren bleek uit de cijfers: afgelopen jaar hebben 63 jongeren stage gelopen in één van de bibliotheken. Alle aanwezige waren het er over eens: het kan beter voor ons en misschien ook wel voor de jongeren.

Verder lezen Laten we gaan voor win-win!